Л.Түдэв: Хүний нэр хүнээсээ мөнх

: 101 өдрийн өмнө / 2018-06-11 18:23:59

Хүн болгон нэртэй. “Нэргүй” гэж нэрлэсэн ч гэсэн тэр нь нэр болоод л явчихдаг. Ямар нэгэн эх эцгээс төрмөгч мөнхүү үрдээ нэр өгцгөөдөг. Насан турш тэр нэрээрээ дуудуулсаар, бичиг баримтад бичиж зурсаар насны эцэс болоход хөшөө дурсгал юмуу оршуулгын хавтан дээр нь тэр нэрийг нь сийлж үлдээдэг ёс бий. Тийм болохоор хүний нэр нь хүнээсээ урт настай гэж болно. 

Хорвоод мэндлэхэд нь түүнд эцэг эх нь эсвэл өвөө, эмээ нь, бас хүндтэй хүн нь нэр өгдөг. Тэгээд л насан туршдаа тэр нэрээрээ дуудуулдаг билээ.

Монгол хүн дээр цагаас эхлэн үр хүүхэддээ монгол сайхан нэр өгдөг байсан нь Тэмүүжин, Өгөөдэй, Цагаадай, Бат, Гүег, Мөнх, Өлзийт гэхчилэн түүх дурсгалд мөнхөрчээ.

Гэвч бурхны шашин дэлгэрсэн үеэс хойш гол төлөв түвд үгсээр бас хааяа номын үгээр лам багшаас өгсөн нэрийг монголчууд авах болов.  Агваан, Янжин, Лувсан, Самбуу гэх мэт.

Хувьсгалжсан үе буюу хорьдугаар зуунд монголчуудын нэр европчилогдох хандлагад орж эхэлснээс Алексей, Борис, Сергей гэх юм уу охидод бол Валя, Галя, Ира гэхчлэн голдуу эмнэлгийн орос эмч, сувилагч нарын өгсөн нэртэй болж байв. Гэтэл ийм нэр нь хүүхэд байхын бөгөөд том болохоороо Валентина, Галина,Ирина болох ёстойг тооцоогүй учраас эмгэн болсон хойноо ч Валя гэгдэх хэвээр үлдэх удаа цөөнгүй гарсан тул ийнхүү нэрлэх нь ховорджээ.

Уул нь монгол малчид үр хүүхдэдээ  нар, сар, од, гэрэл гэгээн зэрэг бэлгэдэлтэй нэр өгч Наранхүү, Сарангэрэл, Одхүү гэхчлэн нэрлэх бас төрсөн өдрөөр нь Даваа, Мягмар, Лхагва, Пүрэв, Баасан, Ням гэж түгээмлээр нэрлэдэг байв. 

Мөн зэр зэвсгийн нэрийг ч хүүхдүүддээ өгч Сүх, Сүхээ, Сум(Сумхүү), Сэлэм (сэлэмхаан), Дарь (дархи), Болд гэх юм уу гал голомтоо сахих утгаар Гал (галхүү) Тулга, Оч (Очхүү), Цог (Цогт) гэх ч бий.

Тэрчлэн нялх үрээ өхөөрдөж заримдаа хочилж дуудсаар дараа нь нэр болон хувирдаг (Багабанди, Томбанди, Тоодгор гэх мэт) удаа ч цөөнгүй байлаа.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараагаар энх тайвны үзэл санаа хүчтэй өрнөсний нөлөөгөөр Энхээ, Энхбат, Энхбаяр гэхчлэн “Энх” гэдэг үгэнд нэмэлт залгаж өдий төдий мөртлөө нэг эхлэлттэй нэр түгээмэл болж өөр хооронд нь ялгахад бэрхтэй болчихов.

Сүүлийн үед гол төлөв эмэгтэйчүүд үнэт чулуу, алт, мөнгөн зүйлийн нэр их сонирхох болж Сувд, Болор, Алт зэрэг үгнээс нэр үүсгэн Сувдмаа, Болормаа, Алтжин гэхчилэн охидоо нэрлэх болов. 

Зөвхөн Болормаа гэдэг нэртэй хүүхнүүд хорь гаруй мянга болоод байна гэсэн бүртгэл бий.

Урьд цагт хүүхэд нь тогтдоггүй, нялхаараа нас барчих явдал гардаг байснаас муугаас сэрэмжилж эцэг эх нь үгүйсгэх утгатай Энэбиш, Тэрбиш, Нэргүй гэхчилэн нэр өгч (чөтгөр, шулмыг төөрөлдүүлэхэд хэрэг болдог гэж лам нар хэлдгээс) байсан нь яваандаа бас газар авсан байна. Саяхан “Үндэсний шуудан” сонинд 2017 онд Бат-үлд гэдэг эмэгтэн ярилцлага гарсныг хараад “Бат-Үүл” гэдгийг андуурсан юм болов уу хэмээн лавлахад Бат-Үүл биш Бат-үлд гэсэн нэр ажээ. Энэхүү Бат-үлд гэдэг эмэгтэй ихэр төрөхөд нэг ихэр нь хүн болж чадаагүй тул эцэг, эх нь баттай үлдээрэй, битгийн хойноос нь явчхаарай гэсэн сэтгэлээр “Бат-Үлд” гэж өрөөсгөл охиндоо нэр өгсөн ажээ. Амьдралд нь олон удаагийн хүндрэл тохиолдсон боловч тэр эмэгтэй бат үлдэж, одоо олон хүүхдийн ээж болсон тухай С.Саранчимэг ярилцлага авсан байна.

“Бат-үлд” гэдэг нэр “Бат-Үүл” гэж сонсогдохоор болсон нь олон жилийн тэртээ нэрт зохиолч С.Эрдэнээ ярьсан зүйлийг санаанд оруулав. “Эхнэр маань хүү төрүүллээ. Тэгээд  дундад Азийн нэгэн зохиолчийн ном уншиж байтал гол баатар нь “Батуп” гэдэг нэртэй байхад сонин санагдаж хүүдээ Батуп гэж нэр өгсөн чинь “Бат-Үүл” болчихсон юм” гэж Эрдэнээ ярьж билээ.  Бат-Үүл ч одоо тэрхүү эцгийнхээ уншсан зохиолын гол баатраас дутахгүй алдартай хүн болчихоод явж байна.

...Сүүлийн үед залуучууд маяглаж хүүхэддээ нэг бол хачин урт нэр, нэг бол бүр бүтэн өгүүлбэрээр хүүхдээ нэрлэдэг болсон нь нэг их “том ололт биш юм”. 

Энэ тухайд хүний нэр цуглуулагч бөгөөд нийгмийн даатгалын байцаагч Н.Хүрэлбаатар ярихдаа “Тэрээдээтэрийгхараачбариадаваач” гэсэн нэрийг эцэг эх нь өгсөн хүүхэд Дундговьд байдаг гэж сонинд мэдээлжээ. “

Энэ нэрийг иргэний бичиг баримтанд тэмдэглэхэд түвэгтэй байсан учир нэрийг нь Тэрээдээ хэмээн бүртгэсэн” гэжээ. Хорин мянган хүний нэрийг цуглуулсан Хүрэлбаатарын тэрхүү сонин нэрсийн дотор 1000-аад нь дээр дурдсан шиг шахам урт сунжруу эсвэл ганц ганц үе нэрс тухайлбал,Очирбаянмөнхдоржсүрэнжав, Монголэхорнынэгөглөө, Олзмэдэххүүхэнбаатар гэхчлэн болон Үр, Иш, Яа зэрэг ганц үе үгэн нэр бас нэгэн айлын таван хүүхэд Бор, Цагаан, Улаан, Хөх, Ягаан гэх нэртэй байна гэнэ. (“Зууны мэдээ” 2016 оны №180 Т.Батсайханы ярилцлага)

Хүний нэр бол эзнээ төлөөлж бичиг баримт, ажил амьдрал, эмчилгээ сувилгаа, шагнал урамшилд яг л эзэн шигээ дурдагдаж явдаг хүндтэй бөгөөд онцгой гэрчилгээ, хүнээсээ мөнх зүйл гэдгийг тунгаан бодож ухаалаг нэрийг шинээр төрж хорвоог эзэгнэх үр хүүхэддээ өгч байхыг санаасай гэж хэлмээр байна.

Хүмүүс өөрийгөө төлөөлж гарын үсгээ зурдаг. Ахмад үеийнхэн маань гарын үсгээ намбалаг, урлагтай зурдаг байлаа. Харин одоогийн зарим залуус гарын үсэг гэж аалз шиг арвагар сарвагар юм зурчихдаг болсныг саяхан Засгийн газрыг огцруулахаар өргөсөн бичигтээ Улсын Их Хурлын гишүүд нь зурсан гарын үсэг нь  гэрчлээд өглөө. Гарын үсэг уул хүнийг өөрийг нь бас өөрийнх нь нэрийг мөн зан төлөвийг нь илэрхийлдэг зүйл гэдгийг ухаарч бодож байгууштай сан!

Л.Түдэв
 
Манай хуудсанд LIKE дарж нэгдэнэ үү

Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Zuv.Mn сайт хариуцлага хүлээхгүй.

Сэтгэгдэл бичих ...
Оруулах
Болих
Ц.Гэрэлцэцэг
93 өдрийн өмнө / 103.9.90.130

Баярлалаа Танд эрүүл саруул, энх амгалан ашид хамтдаа байж үр хойчдоо алтан сургаалиа хайрлаж байхыг хүсэн ерөөе.